Då var eg i Xela igjen. Som så ofte før har eg gjort masse sidan sist. Mannen i gata vil som oftast seie seg einig i at det vert sagt at ryktet fortel at eit bilete seier meir enn tusen ord. Eg er av typen som tek mannen i gata, ryktet og dei som alltid seier ting så det skal verta sagt på ordet og serverer dykk derfor mitt lengste blogginnlegg i historia. Her har du nesten 30000 ords verdi å kosa deg med.

Først litt generelt om korleis verda ser ut her. Du finn svært få reklameplakatar eller skilt i dette landet. All reklame er malt på husveggane, og det er vanvittig mykje av han. Grunnen er at folk ofte ikkje har råd til å mala husa, butikkane eller skulane sine, og bedriftene tilbyr seg då å betala malinga mot at dei malar logoen sin på veggane. Me har mellom anna sett skulen ”Borna til Gud” med pepsilogo.

Dei husa som ikkje er malte med pepsiblått eller colaraudt ser ofte sånn ut. Eg mistenkjer at å berre eta mais over lang tid går ut over fargesynet.

Her poserer Pernille framfor kommunevåpenet til kommunen Patulul, som eg må sei knusar dei fleste norske kommunevåpen. Eg likar spesielt kua. Kvinnherad sitt er lagt ved for samanlikning.

Bussane må og nemnast. Dei fleste av dei er slike gule skulebussar frå USA som alle har sett på film. Når dei blir rekna som for gamle og dårlege i USA sel dei dei til Latin-Amerika for bruk i kollektivtrafikken. Her malar dei dei om og fiksar dei opp så dei blir langt stiligare enn dei nokon gong har vore. Så blir dei utstyrt med ein bussjåfør og ein innkastar av typen ein ser utanfor restaurantar i charterstrøk. Desse likar å tøffa seg. Bilete nummer to er teke gjennom vinduet medan vår buss vart forbikjørt av ein annan buss i ca 80 km/t. Bilete nummer tre visar kor mykje meir spennande det er å ta bussen her. Av og til ønskjer eg Tide og gjorde sånt.

Dette er mitt og Håvard sitt favorittskilt. Om me skulle valt eitt skilt som representant for landet måtte det vera dette. Det fins berre ein bil i dette landet, Toyota Pickup. Du kan frakta alt med ein sånn. Verkeleg alt.

Me har forresten konstant kjendisstatus. Eg kunne ikkje blitt spion i dette landet, for når ein er bleik og minst eit hovud høgare enn alle andre får ein ein del merksemd. I Xela går det bra, her er det ein del utanlandske studentar, men så snart me er på landet merkar me det. Denne jentegjengen kom faktisk bort til oss på gata og spurte om dei kunne få ta bilete saman med oss, kun fordi me var kvite.

Desse er frå folkehøgskulen me var på og dei to øverste viser den nye skulen som me har vore med på å byggja, det har eg såvidt nevnt før. Nå, det nederste bildet viser Poncio, leiaren på skulen, sant. Han er ein svært hyggelig kar og minst så autoritær som han ser ut, sant. Ja?

I påska kom Inger-Lise, koordinator frå Sund, på besøk. Saman gjekk me på fjelltur til ein utdødd vulkan. Den har sprengt, blitt eit stort krater og anlagt innsjø på sine gamle dagar. Det betyr at ein først må gå opp og så ned igjen fordi ein skal ned i krateret. På bilete nummer to viser Håvard oss at det er bratt ved å stå rett opp og ned medan kameraet kvilar på gelenderet på trappa.

Etter påska og fram til no har me vore på det andre fincaopphaldet vårt, på finca Veracruz. I desse to vekene budde eg saman med denne gjengen i dette huset. Dei var sju i huset, fem born, men det var visstnok 8 born til som no budde andre stader. Livleg gjeng, altså.

Veracruz er nok ganske mykje fattigare enn California som eg var på sist. For eksempel budde alle i bambushytter. På California har dei vore heldige, på Veracruz har dei hatt svært mange problem sidan dei starta, mellom anna ein annan gjeng bønder som har tatt halvparten av jorda deira og som dei har problem med å få bort. Eg merka og fattigdommen, mellom anna på mat og søvn. Maten var langt meir sparsom enn på California, men mora i familien var heldigvis ein betre kokk. Senga mi hadde ikkje fjøringar som sist, men besto av plankar lagt over mursteinar, og med maur i lakenet. Eg har likevel hatt det svært bra, og så har eg jo kunna kvila i hengekøya eg har kjøpt meg (den på bilde to).

På Veracruz jobba me med mykje forskjellig. For eksempel passa me kyr. Denne døypte me Gro.

Me var og med på å hausta bananer. Dette bileta er frå ein dag eg og Håvard var med far i huset til Håvard, ein av dei få personane i verda som kan finna modne bananer i blinde.Banantrea vert planta her og der mellom kaffiplantene, som er det som omkransar Håvard på bilete 2. På den måten får dei ei lita inntekt frå bananer samstundes som dei har tre som gjer kaffien den skuggen han skal ha. Siste bilete forklarar korleis ein haustar bananer. Du (rosa pil) vandrar tilsynelatande mållaust omkring i skogen til du brått oppdagar ei klase med bananer (raud pil) høgt over hovudet ditt. Du veit det er bra med ei klase, sidan trea ikkje får meir enn ei klase i livet sitt, så det er strengt tatt maks. Så tar du macheten din og hoggar ned heile treet (blå pil).

Me har nok jobba mest på den lokale skulen. Her er me med første og andre klasse. Dei har fått ei teikneoppgåve, og læraren har papiret. Teikning er visst gøy.

Dette er dei borna i familien min som eg har hatt mest kontakt med, Sacribal (9) og Kab’awil (6). Dei andre var fjortisar og litt for tøffe til å henga med dei kvite.

Men me har ikkje slitt oss ut. Eg bar ei klase bananer om gongen, og det vog eigentleg nok. Så kjem eine guten i familien forbi, han er ti, med dette lasset med ved. Demotiverande.

Og til slutt, sånn omtrent ser eg ut no. Det vil sei, eg er ikkje speilvendt, og eg har komt meg til Xela, vaska håret og raka av meg duna.

No skal me vera her i Xela til søndag, då skal me til Antigua og Guatemala City for å fornya visum og besøka organisasjonar. Etterpå tar me nokre dagar med avslapping ved Atitlán før me skal på fotballkamp i Xela igjen på laurdag. Mykje å gle seg til med andre ord, og kanskje det ikkje blir så lenge til neste blogginnlegg. Ha det godt!

¡HOLA GRINGOS!

Me har no kome tilbake frå fincaopphaldet vårt, ei oppleving som var svært forskjellig frå kva me hadde forventa. Me var på to forskjellige fincaar; Håvard, Pernille og Line på finca Tesoro og Daniel, Margrte og Julie på finca California. Me kjende oss likevel ikkje så adskilte etter arbeidstid, då fincaane berre låg 20 minutt frå kvarandre til fots. Derfor såg me kvarandre ein del likevel.

Opplegget var ganske enkelt: Me fekk kvar vår familie å bu i, og dei sørga for ei seng å sova i samt tre måltid om dagen. Californiagjengen fekk senga si plassert i huset til familien, medan tesorogjengen måtte sova i eit hus som for tida står ubrukt. Grunnen er at familiane deira var litt fattigare, og hadde dermed ikkje plass nok til ei seng ekstra.

Når me ikkje åt eller sov brukte me som regel tida vår på andre ting. På føremiddagane arbeida me saman med bøndene på fincaane (eller for Pernilles del med husarbeid i familiane) og på ettermiddagane var me saman med familiane og hjalp til med det som måtte gjerast eller leikte med ungane (og for Pernilles del med ein ungdom eller to og kanskje med hundane). Ettermiddagane vart også brukt på avslapping, bading og fotball (og for Pernilles del evangelisk bønnemøte med song, gråt, skriking og hyling).

På California fekk dei ein litt dårleg start. Margrete måtte dra heim til Noreg, så den første veka var ganske prega av dette. Dei gjorde heller ikkje så varierte arbeidsoppgåver denne veka, stort sett luking med machetar rundt kaffiplantene. Veka etter vart arbeidet litt meir variert, mellom anna arbeida dei med kyr og gummi.

Gummitre med gummikutt så gummisevja kan renna ned i gummikoppen.

Tesorogjengen har jobba mest med bananer, kaffi og at Line vart sjuk. Dei har og prøvd seg som grasklypparar med machete, noko som har ført til vassblemmer i fleng. Graset vart litt kortare i alle fall.

Ein treng ikkje beitemarker til kyrne når hagane ser sånn ut.

Familiene vi bodde i var veldig forskjellige. Størrelsesmessig varierte det mellom 2 og 15 medlemmer i hver familie. Husstanden var bygd opp rundt matriarkenes jernhender (Det Håvard mener er at mødrene hadde en viktig rolle). Både når det gjaldt matlaging, barnepass og annet huslig stell. Mennene hadde ansvar for å arbeide med jorda, og annet arbeid utenfor.

Daniel med sin familie, familien Rafael. F.v.: Elena (5), Antonia (21), Santos (4 mnd.), Ancelmo (25), Angel (3), Anonym husnesing (20), hengekøya som vart kjøpt på marknaden (1 veke).

På Califonia jobbet man kollektivt, og leide gjerne inn arbeidere. Mens på Tesoro hadde hver enkelt familie hele ansvaret for sitt eget område i jungelen. Det som var slående var at det var få menn der med unntak av barn og eldre. De fleste husstandene var basert rundt mor og far, deres barn, og døtre med barn.

Hankjønn. Grunnen til at dei er her er at dei går inn i kategorien “Barn eller eldre”.

Selve husene var enkle. De bestod som regel av plankevegger med blikktak, og gulvet var bare jord. Kjøkkenet var en stenovn, der man ved hjelp av ild kokte og stekte maten. Ved mørkets frembrudd rundt klokken seks brukte de gjerne parafinlampe, stearinlys eller lommelykt for å lyse opp. Maten vi fikk var varm, servert med tortilla og godt sukret, varm drikke. På Tesoro spiste vi masse frukt som ananas, mango, bananer, papaya og andre fremmede frukter. På California nøyde de seg med bananer.

Huset til Daniel på California.

De fleste familier hadde noen hunder, katter og høner som gikk løse rundt huset. Behandlingen av husdyrene var helt annerledes enn det vi er vant med hjemme. Hvis f.eks en hund kom i nærheten av deg  var det helt normalt å sparke den, slå den med et belte eller kaste stein på den. Spesielt var det vanlig å la barna plage dyrene med å kaste de rundt i lufta, ”lære de å svømme”, putte de i minimale kurver og leke fly, trekke plastpose over hode – leken og se hva som skjer og alle andre kreative leker som et lekende barn kan finne på. Det virket ikke som folk skjønte at dyrene fikk vondt når de skrek.

Neste veka skal me besøka folkehøgskulen Escuela Popular Campesina Kab’awil, der me mellom anna skal delta i undervisninga og bidra til å fysisk byggja den nye skulebygningen. Det kan jo bli interessant. Men alle først skal me besøka ”Sabor de la India”, ein indisk restaurant i byen, medan me tenkjer på våre vener i India. Me forventar at dei tar opp tråden og finn seg ein guatemalansk ein.

¡Nos vemos!

Folkehøgskuleklassen. Nokre bleike tullingar har snike seg inn på biletet.

Ja, no har me jo faktisk vore på folkehøgskulen alt. Så, då fincaopphald nummer ein var fullført og mars var begynt drog me til neste stopp på programmet etter to korte dagar i Xela: Escuela Popular Campesina Kab’awil. EPCK er Latin-Amerikas einaste folkehøgskule, driven av bondeorganisasjonen Kab’awil (som og eig fincaane me drar til). I tillegg er den sannsynlevis skulen i Guatemala med kortast namn av alle, berre fire middles lange ord. Alle skular me har sett hittil har enormt lange namn i stilen ‘Den revolusjonære skulen Husnes Ungdomsskule for elevar frå alle samfunnslag og av begge kjønn, som promoterer kunnskap, utvikling, framgang, og sjølvstendig tenkning i namnet til Gud den allmektige fader og sonen hans Jesus Kristus og den Heilage Anden, stifta tjuetredje oktober i det herrens år 1998′. Nok om det.
 
På skulen, eit internat, går om lag 20 elevar i alderen 14 til 28 år som kjem frå fincaane Kab’awil organiserer. Her lærer dei mykje om korleis dei kan driva landbruket på ein god måte, mykje om korleis dei må læra seg å tenkja sjølvstendig så lenge dei held seg langt til venstre politisk og ikkje fullt så mykje om korleis dei kan syngja reint. I tillegg lærer dei seg mykje praktisk, for eksempel husbyggjing. For øyeblikket leier dei eit lokale av ein lokal bonde, men som ein del av undervisninga byggjer dei for øyeblikket sin eigen skule på ei tomt i nærleiken. Alt dei har gjort har me vore med på, så me kan altså skryta over å ha bidratt til å sikra huset ved å mura støtta til veggane med sement. Godt me er i Noreg når det eventuelt bryt saman.
 
Og no, litt meir enn to veker seinare, er eg her i Xela igjen. Me er no berre tre elevar igjen. Julie, Line og Margrete har dratt heim og etterlatt Daniel og Håvard med ansvaret for Pernille. Korleis dette skal gå anar me ikkje.

No er det påskeferie i Xela og det merkar me. Det er svære prosesjonar overalt og heile tida, og alle er ute i gatene for å sjå på. Det merkar me spesielt på at alt er stengt, og me kjenner frykten stiga kvar dag. Om me ikkje finn eit vaskeri snart må me nemleg vaska kleda for hand på neste finca, noko me forsåvidt har vent oss til, men det hadde vore litt luksus å sleppa. Neste fincaopphald startar nemleg i overimorgon, då skal me til ein finca som heiter Veracruz og luka meir kaffiplanter.

Me snakkast, folkens!

Alle desse ber tungt, men han øverste har det nok tøffast.

Me kom hit me er no for om lag to veker sidan, etter mykje om og men. Først ein lang lang lang flytur frå Oslo til Paris til Miami, mykje kluss med bagasje og sikkerhetssjekk i USA og endring av fly sidan sikkerhetssjekken gjorde at me ikkje nådde det flyet me skulle ta etter planen. Deretter viste det seg at bagasjen vår ikkje tok noko fly i det heile tatt, så me måtte venta ein ekstra dag i Guatemala på at den skulle gjera seg ferdig i statane. Framleis har ikkje alle fått alt, Frida har ikkje fått noko som helst. Det er sikkert fordi ho er svensk.

Uansett, me kom oss til Xela til slutt. Me sjekka inn på Hotel del Quetzal, ei av dei utallige bedriftene med nasjonalfuglen i namnet. Her fekk me såvidt brukt ei natt på å gjera ingenting før me byrja på språkskule og flytta inn i kvar vår vertsfamilie.

Språkskule er eit ganske fint konsept. Her fekk kvar og ein av oss kvar sin lærar som tilpassa seg den enkelte sitt nivå, slik at me kunne læra mest mulig spansk på den korte tida me hadde. Me hadde undervisning frå 8-13 kvar dag, pluss vanvittig mykje lekser på ettermiddagen. Som dei fleste andre ”sunne og lærerike” aktivitetar kunne dette bli ganske så keisamt til tider, men me er veldig glade for at me kan meir no i etterkant.

På kveldene kunne man velge å delta på aktiviteter. En dag reiste vi til varme kilder i fjellet og badet. Det var skjønt og nesten for varmt, men ettersom vi hadde dusjet i iskaldt vann siden vi kom gjorde det ikke så mye. Vi deltok også to ganger på et treplantingsprosjekt som befant seg i utkanten av Xela. Prosjektet foregikk på  et uttørket jorde, der det var noen selvlagde bedd som var plantet med flere hundretusen trær på et arealet mindre enn 20 km². Arbeidet vi gjorde var å blande jord, ta barnåler av og på beddene og løsne frø fra kongler. Dette var vanvittig kult! Ellers hørte vi på to forskjellige foredrag. Det første var fra en en exguerrilja soldat som fortalte om livet sitt under borgerkrigen, det andre handlet egentlig om Maya kultur, men utviklet seg til snakk om Guatemalas politikk og økonomi.

Vi var også på en del mer festlige begivenheter som salsakurs og valentines day der alle utvekslet gaver til sin ”Secreta Amiga/-o” altså hemmelige venn. En kveld var det karneval der Håvard og Daniel stilte opp i badekåper som de sinte naboene, og endte med å vinne kostymekonkurransen og fikk 100 Quetzal mer i lomma.

Margrete og Håvard tok seg ein tur innom eit kvinnefengsel som ligg i sentrum av Xela.  Standarden i fengselet var ganske så bra til å vera i Guatemala. Her legg I.C.A att pengar som dei får inn av studentane, altså oss.  Me fekk høyra mange forskjellige hendingar for kva dom dei forsjellige kvinnene hadde fått.

I helga besøkte me ein kaffifinca på laurdagen og Odilia, ein elev frå sør-gruppa på Sund, på søndagen. På fincaen lærte me mykje interessant om kaffidyrking, noko som kan vera relevant for oss seinare når me skal ut og arbeida på fincaar sjølv.

Besøket hos Odilia var veldig kjekt, dei hadde laga ein vanvittig god middag til oss, og det var spanande å sjå kvar ho kom frå. Odilia har ein svært kjekk familie, og sjølv om me hadde litt språkproblem kom me til slutt fram til at me eigentleg hadde det veldig kjekt.

Daniels bursdag kan me ikkje gløyma. Han fekk mange forskjellige bursdagsongar servert på skulen, med kaker og vatn. Seinare på kvelden var me ute og feirte han på ein liten italiensk restaurant, då hadde han allereie fått kake av vertsfamilien .

De fire halvtårselevene hadde to uker spansk, men siden helårselevene  skal være her kortere tid, brukte de den andre uka til å  se seg litt rundt isteden:

Reisen inn til Tikal var lang.  Det er et område omtrent på andre siden av landet med mange flotte mayaruiner. For å komme dit,  måtte vi dra gjennom Guatemala City.  Men bare å komme seg inn til hovedstaten tok lenger  tid enn vi hadde regnet med. Uka før hadde det nemlig vært noen episoder med terrorister som skjøt bussjåfører der, noe som gjorde at få sjåfører hadde lyst til å dra inn dit.

Vel fremme var det flotte og veldig annerledes opplevelser som ventet oss. Denne regionen var mye varmere og mer preget av turisme enn hva vi har sett her i Xela. Å dra inn i regnskogen klokka tre om natta, for å sitte på den høyeste mayaruinen og se sola stå opp og dyrene våkne,  var en ubeskrivelig opplevelse.  

No er me alle veldig spente på kva eventyr som byr oss på fincaopphaldet…..